بیماری حاد ارتفاع و راهکارهای پیشگیری/ دکتر شاهرخ فریور

1397/10/02

آشنایی با بیماری های حاد ارتفاع و راهکارهای پیشگیری از آن

 

بیماری حاد ارتفاع و راهکارهای پیشگیری

دکتر شاهرخ  فریور

 

تعریف و مفهوم ارتفاع

 

تقسیم بندی ارتفاع 

 

High altitude                  1500 3500 m

Very high  altitude           3500 5500 m

 Extreme   altitude                    >     5500 m

 

 

 

Feet

Meters

 

4921-8202

1500-2500

Intermediate altitude

8202-11483

2500-3500

High altitude

11483-19029

3500-5800

Very altitude y high

> 19029m

> 5800 m

Extreme altitude

                                                                                                

 

مفهوم ارتفاع نسبی

فشارجو :

  هوا وزن دارد. فشار هوا در هر نقطه از زمین مربوط به وزنی است که هوا در جو بالای آن نقطه دارد.

   فشار هوا در روی زمین ثابت نیست و با تغییرات آب وهوا، زمان (روز، شب، فصل‌های سال)  مکان و عرض جغرافیایی (استوا تا قطبین) تفاوت خواهدکرد. برای مثال در اورست در دی ماه 243 و در تیر و خرداد 255 میلی‌متر جیوه است. این اختلاف فشار ( 12 میلی‌متر جیوه ) به معنی کاهش ارتفاع نسبی و فیزیولوژیک به میزان 240 متر خواهدبود.

 

تاثیرات فیزیولوژیک ارتفاع  بر بدن

-        کاهش فشار هوا

-        کاهش غلظت و فشار اکسیژن

-        کاهش فشار و درصد اشباع خون شریانی

-        و در نتیجه هیپوکسی که خود آغازگر سلسله پاسخ‌ها و تغییرات فیزیولوژیک می‌شود.

 

تصویرشماره1

تصویرشماره2

تصویرشماره3

تصویرشماره4

تصویرشماره 5

تصویرشماره6

تصویرشماره7

تصویرشماره8

 

 

 

تطابق و سازگاری با ارتفاع

در دقایق و ساعات ابتدایی:

-        افزایش ضربان و حجم ضربه‌ای قلب

-        افزایش عمق و حجم و تعداد تنفس (کاهش دی‌اکسیدکربن و الکالوز تنقسی مانع از فعالیت بیشتر تنفسی می‌شود)

 

بعد از 24-48 ساعت:

-        اسیدوزمتابولیک در نتیجه دفع بی‌کربنات و افزایش بازجذب یون

-        هیدروژن از کلیه‌ها در جهت کمک به افزایش حجم تنفس

 

 

تصویرشماره9

 

 

 

تطابق با ارتفاع 

بعد از 5-7 روز :

-        افزایش اریتروپویتین و در نتیجه آن گلوبول‌های قرمز و هموگلوبین که افزایش ظرفیت حمل اکسیژن در خون را به دنبال دارد 

-        تطابق و هم‌هوایی کامل و صددرصد امکان‌پذیر نیست و حداکثر 80-85 درصد خواهدبود که نیاز به 4-6 هفته زمان دارد

-        هم‌هوایی حد اکثر بعد از یک تا دو هفته از بین می رود

 بعد از 4 تا 6 هفته

-        تغییر در ساختار تارهای عضلانی همراه کاهش و نازک شدن آنها و افزایش و گسترش شبکه‌‌خونی و مویرگی برای خون‌رسانی بیشتر به بافت عضلانی .

-        تغییرات درون سلولی و آنزیم‌های میتوکندریایی در ارتفاع بالای 7000- 6800 متر هم‌هوایی عملاً  امکان‌پذیر نیست

بیماری ارتفاع چگونه رخ می‌دهد (پاتوفیزیولوژی)

کاهش اکسیژن خون (هیپوکسی)          اتساع عروق مغزی (خود تنظیمی)         افزایش میزان حجم و گردش خون مغز          عدم پاسخ تنفسی کافی برای افزایش اکسیژن خون و عدم بافرینگ و متعادل سازی پاسخ‌ها و مکانیسم‌های خود تنظیمی مغز افزایش نفوذپذیری بستز عروقی و مویرگی در اثر آسیب ناشی از هیپوکسی        نشت مایعات از عروق و عدم جذب کافی مایع مغزی نخاعی         افزایش فشار داخل مغزی          بیماری حاد ارتفاع و ادم

عدم وجود فضاهای خالی کافی در مغز :  Tight – fit  theory

 

 

تصویرشماره 10

 

 

تصویرشماره 11

 

 

الگوی خواب دوره‌ای (پریودیک) وقفه تنفسی در ارتفاع

-        اکسیژن و دی اکسید کربن محرک های تنفسی از طرق گیرنده‌ها و حس‌گرهای محیطی و مرکزی (مرکز تنفسی خودکار در مغز)

-        دی اکسید کربن عامل قوی‌تر و غالب است

-        کاهش اکسیژن           افزایش فعالیت تنفسی

-        کاهش دی اکسیدکربن           کاهش فعالیت تنفسی     

-        تنفس دوره‌ای حاصل کنش و واکنش دو عامل فوق است  

-        کاهش تدریجی حجم و سرعت تنفس

-        وقفه تنفسی 10 تا 15 ثانیه

-        افزایش مجدد حجم و سرعت تنفس

-        با هم‌هوایی کاهش پیدا می‌کند ولی در ارتفاع بالای 5000 متر از بین نمی‌رود

-        پدیده‌ای معمول در ارتفاع است و ارتباطش با بیماری ارتفاع ثابت نشده‌است

عوامل مستعد کننده و افزایش دهنده خطر ارتفاع‌زدگی

-        ارتفاع نهایی صعود                

-        آمادگی جسمانی و توان هوازی پایین

-        سرعت و شیب صعود              

-        مدت زمان حضور در ارتفاع

-        سابقه قبلی بیماری ارتفاع         

-        فعالیت بدنی شدید و تخلیه انرژی

-        سرما و هیپوترمی               

-        عفونت دستگاه تنفسی

-        ژنتیک وخصوصیات فیزیولوژیک فردی اشخاص

-        کم‌خونی درمان نشده

-        عدم خواب و استراحت کافی

-        تغذیه نامناسب افت قند  

-        کمبود آب و املاح       

-        مصرف الکل و آرامبخش

-        ارتفاع محل زندگی و سکونت

 

 

تصویرشماره 12

 

 

علایم بیماری حاد ارتفاع

-        سردرد (مهم‌ترین علامت)

-        معمولاً دو طرفه و در نواحی پیشانی و پیشانی گیجگاهی حس می‌شود

-        شدت سردرد متغیر است و با فعالیت- سرفه - زورزدن - خم شدن تشدید می‌شود

-        حالت مبهم یا فشار دهنده دارد

-        در 24 ساعت اول حضور در ارتفاع بالای 2500 متر رخ می‌دهد

-        حالت تهوع

-        استفراغ

-        بی اشتهایی

-        خستگی- ضعف - بی‌حالی

-        گیجی- منگی

-        سرگیجه - اختلال خواب

-        تغییرات خلقی- عدم تعادل

-         در صورت وخامت بیماری کاهش سطح هوشیاری

 

درمان

بیماری خفیف

-        عدم صعود بیشتر

-        مصرف مسکن (ژلوفن) داروی ضد تهوع

-        استراحت

-        تغذیه (مصرف کربوهیدرات آب و املاح)

-        استازولامید ( 125 تا 250 میلی‌گرم هر 12 ساعت )

-        در صورت عدم بهبود و تشدید علایم : 500 متر فرود به ارتفاع پایین‌تر

 

 

بیماری متوسط تا شدید :

-         کاهش سریع ارتفاع

-        اکسیژن درمانی ( 2-4 میتر در دقیقه )

-        دگزامتا زون ( 8 میلی‌گرم خوراکی عضلانی یا وریدی در شروع)

-        و در ادامه 4 میلی‌گرم هر 6 ساعت )

-        درمان هیپرباریک

 

 

تصویرشماره 13

تصویرشماره 14

تصویرشماره 15

تصویرشماره 16

 

 

چگونه صعود کنیم که ارتفاع زده نشویم

قبل از شروع برنامه

-        بالا بردن توان جسمی و ظرفیت هوازی و کفایت قلبی، عروقی و ریوی با انجام تمرینات منظم و مستمر در طول هفته

-        در صورت بیماری کم‌خونی اقدام به درمان آن

-        عدم فعالیت بدنی شدید حداقل از 3 روز قبل از برنامه

ذخیره‌سازی گلیکوژن

-        هدف از این کار افزایش استقامت و آستانه تحمل فعالیت ورزشی است

-        در حالت طبیعی و معمول حداکثر میزان ذخیره گلیکوژن 80 تا 120 میلی مول به ازای هر گیلوگرم وزن بدن است.

-        با استفاده از روش‌ها و متدهای ویژه‌ای مقدار تا 200 میلی مول قابل افزایش است

 

 

 

 

 

Astrand Method

        Performing exhaustive, glycogen-depleting exercise for 1-2 days

        • Doing easy workouts for the next 1-2 days

        • Engaging in another 1-2 days of exhausting, glycogen depleting exercise

        During these days, the athlete consumes a diet containing only 10% carbohydrates, the purpose being that no glycogen replenishment can take place. For the final 1-3 days prior to the event, the athlete trains minimally, while consuming an extremely rich (80%+) carbohydrate diet with a goal of  increasing glycogen stores

ذخیره‌سازی گلیکوژن (روش شرمن )

-        حذف مرحله تخلیه گلیکوژن و محدویت شدید کربوهیدرات

-        افزایش تدریجی شدت و مدت تمرینات همراه با رژیم کربوهیرات با میزان معمولی ( 50-55 درصد) کربوهیدرات و پروتیین با نسبت 3 به 1 یا 4 به 1 حداکثر بعد از یک ساعت از پایان تمرین ترجیحاً بلافاصله بعد از پایان مصرف شود ( بیشترین راندمان ذخیره‌سازی)

-        کاهش تدریجی شدت و مدت تمرینات یک هفته مانده به برنامه یا رقابت مورد نظر.

-        در 3 روز آخر تمرینات سبک در حد گرم کردن و نرمش 15 -20 دقیقه همراه با رژیم با کربوهیدرات بالا  ( 70 درصد )

 

مزیت این روش

-        جلوگیری از آسیب‌دیدگی

-        سندروم بیش تمرینی

-        ذخیره‌سازی بهینه

 

تصویرشماره 17

 

مصرف کربوهیدرات بلافاصله و حداکثر یک ساعت بعد از پایان تمرین و فعالیت باعث تسریع و افزایش روند ذخیره‌‌سازی گلیکوژن می‌شود

 

تصویرشماره 18

 

 

Carbohydrate loading method # 1: Long Tapering

تصویرشماره 19

 

Carbohydrate loading method # 2: The 6-day Regimen

        In this method, the glycogen burning phase takes place six days before the competition. This training should affect mainly those muscle groups that will make the effort – often, however, all your muscles will be used. For example, if you start in a marathon, perform several sprint series as this will help you to burn glycogen in the target tissue. For the next three days, keep to your normal diet (6-10 grams of carbohydrate per kilogram of body weight), combining it with a decrease in training intensity. For the last 3 days, plan only for warm-ups or relax completely, while maintaining a high carbohydrate diet (10-12 g/kg body weight) containing very little fat.

 

Carbohydrate loading method # 3: Sudden Loading

        This method doesn’t plan for tapering in the weeks before the start in competitions. It’s a great method for athletes who cannot afford to reduce their training intensity, who are due to compete in several competitions in a row, or who have a poor physical and mental tolerance to tapering. Regardless of the reasons, it is possible to achieve similar glycogen reserves by applying the 24 hrs method. To this end, an athlete will have to do a workout to burn-off glycogen reserves a day before the start. Immediately afterwards, they should consume 10-12 grams of carbohydrate per kilogram of body weight until the last meal before the competition – for example, breakfast. Thus, an athlete weighing 70 kg within 24 hours will deliver about 750 g of carbohydrate (3000 kcal). To do so, they will have to significantly lower their fat and protein intake, up to 10% of all calories.

 

 

 

 

 

 

 

 

تصویرشماره 20

 

 

تغذیه

-        تغذیه مناسب حداقل از 3 روز قبل از برنامه 

-        مصرف کربوهیدرات های پیچیده ( 60 تا70 درصد غذای روزانه)

-        پرهیز از خوردن غذای چرب

-        پروتیین به میزان لازم ( 25 در صد )

-        استراحت و خواب کافی از 48 ساعت قبل از برنامه

-         عدم نوشیدن الکل از 48 ساعت قبل و حین برنامه

روز اول صعود

-        خواب کافی بدون استرس و عجله و صرف صبحانه کامل

-        عدم اصرار به صعود سریع و پر فشار با کوله سنگین با وزن غیراستاندارد برای پیشگیری از خستگی مفرط و تخلیه انرژی

-        صعود آرام با توقف کافی و صرف تنقلات سبک میوه وآب و مایعات ( پودر او. ار. اس یا سرم خوراکی )

 

اهمیت نوشیدن مایعات و الکترولیت و املاح کافی

عوارض عدم مصرف کافی آب و املاح :

-        دهیدراتاسیون بدن و کاهش حجم موثر خون در عروق > کاهش فشار خون > فشار به عضلات قلب و افزایش نامناسب ضربان قلب >

-        خستگی مفرط  > افزایش دمای بدن ( هیپرترمی ) > خستگی و اسپاسم و گرفتگی عضلات به دلیل کاهش همزمان املاح به ویژه سدیم وپتاسیم

-        و در نهایت افزایش خطر بیماری ارتفاع

-        مصرف 200 تا 250 سی سی مایعات هر 20 تا 30 دقیقه

-        منتظر تشنه شدن نباشید

-        مصرف پودر او. ار. اس

 

 

تصویرشماره 19

 

تصویرشماره 20

 

روز اول صعود و محل شب‌مانی

-        توجه به علایم و نشانه‌های بیماری حاد ارتفاع در خود و سایر همنوردان و کنترل و نظارت بر افراد گروه توسط سرپرست و در صورت حضور پزشک تیم

-        نوشیدن مایعات کافی حین صعود و اقامت در محل شب‌مانی

-        عدم مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافیین در شب صعود (روز صعود به مقدار نه‌چندان زیاد بلامانع است) به دلیل تشدید اختلال خواب

-        استراحت و تغذیه مناسب و کافی (از پرخوری اجتناب شود)

-        شام سبک و غیرچرب با ارجحیت کربوهیدرات‌های پیچیده مانند پوره‌سیب‌زمینی ماکارونی نودل سوپ و...

-        پروتیین در حد معمول

-        عدم مصرف غذاهای شور، کنسرو - سوسیس-کالباس

-        صرف زودهنگام شام با فاصله یک‌و‌نیم تا دو ساعت قبل از خواب

-        خواب زودهنگام (خوابیدن زیاد مضر و خطر ارتفاع‌زدگی را افزایش می‌دهد)

-        برخواستن زودهنگام از خواب

-        صرف صبحانه با آرامش و آماده شدن برای صعود بدون عجله و استرس به منظور تطابق بدن با شرایط بعد از برخواستن از خواب

-        جهت تنظیم بهتر و موثرتر ریتم تنفسی و بیداری عضلات بدن

روز صعود نهایی

-        حرکت و صعود آرام و بدون فشار

-        تنظیم و هماهنگی ریتم تنفسی (دم و بازدم) و گام‌برداری 

-        استراحت فعال (استفاده از تکنیک گام استراحت) و توقف‌های کوتاه همراه با صرف تنقلات میوه بیسکویت و مایعات کافی حین صعود

 

مکمل‌های ورزشی

      عملکرد قلبی                ظرفیت هوازی - استقامت غیر هوازی

      عملکرد عضلانی           قدرت - سرعت - استقامت

      عملکرد روانی              تمرکز - توجه - انگیزش

      وضعیت آب‌رسانی          تعادل مایعات و الکترولیت ها

      بازیافت                     بازسازی ذخایر گلیکوژن و اب   

      آب‌رسانی - سیستم ایمنی - مفاصل - تاندون - عضلات

      بهبود سوخت رسانی

 

اسیدهای امینه شاخه دار (BCAA)            

شامل :

      لوسین - ایزولوسین - والین از دسته اسید های امینه ضروری هستند می‌توانند در عضله اکسید شوند و به عنوان سوخت مصرف شوند

       استفاده در حین تمرین          جلوگیری از کاتابولیسم و تجزیه عضله

       استفاده بعد از تمرین          بازیافت و افزایش ساخت عضله

      محدود کردن مهار سیستم ایمنی

      حاصل از تمرینات           

پروتیین وی

پروتیین شیر : کازیین - وی

         مزایای ثابت شده استفاده در حین و بعد از تمرین :

 افزایش توده بدون چربی کاهش تجزیه عضلات 

-        کاهش کوفتگی عضلانی بازیافت و هیپرتروفی عضلات

-        افزایش ذخیره سازی گلیکوژن هنگام مصرف با کربوهیدرات  16 25 گرم  پس از ورزش ( شیوه مرسوم )       

گلوتامین

-        حمایت از سیستم ایمنی

-        حفاظت از توده عضلانی

-        5-15 گرم حین و بعد از تمرین

  منیزیوم

-        بهبودسوخت رسانی - افزایش ظرفیت هوازی

-        استقامت و توا استقامتی- استقامت غیر هوازی - حمایت مفاصل

 ویتامین د

    حمایت از سیستم ایمنی - حفاظت از توده اسکلتی عضلانی

مکمل‌ها  

کراتین

-        افزایش قدرت، توان، توان استقامتی

-        بازیافت رشد و هیپرترفی عضله، افزایش ظرفیت غیر هوازی (همراه با پروتئین مصرف می‌شود) 0.3 گرم به ازائ هر کیلوگرم وزن بدن برای  3-5 روز (بارگذاری) سپس 3- 5 روز بعد از تمرین (مقدار نگه‌دارنده)

-        دارچین

-        زنجبیل، زعفران، آلبالو

منابع :

HIGH ALTITUDE MEDICINE AND PHYSIOLOGY

( PETER H . HACKET AND ROBERT C. ROACH  2015

HIGH ALTITUDE MEDICINE ROSEN   2014

PHYSIOLOGY OF SPORT AND EXERCISE

JACK H. WILMORE DAVID L. COSTIL   2008

ATHLETE’S GUIDE TO  SPORTS  SUPPLEMENTS    2013

 

 

 




آبوم تصاویر



مطالب مرتبط