آذرخش و کوهستان گرد آوری : سرو حوری

1387/04/25

آشنایی با آذرخش و آسیب های آن

 

آذرخش  و کوهستان

 گرد آوری :   سرو حوری

تیرما ه    1386

  

فهرست مطالب                                                                                       صفحه

آذرخش و کوهستان................................................................................................................3

آذرخش چیست و چگونه رخ می دهد......................................................................................3

سرعت تخلیه و اثرات آن چقدر است؟.....................................................................................4

آذرخش چه مشخصاتی دارد ؟............................................................................................... 4

سرعت آذرخش .....................................................................................................................4

ویژگی ها و پیامدهای آذرخش ................................................................................................4

دفعات تکرار آذرخش .............................................................................................................4

آذرخش به غیر از نور و صدا چه چیزهای دیگری تولید می کند؟ ............................................5

آذرخش چگونه و چه مقدار حرارت تولید می کند؟ ................................................................5

آذرخش چه خطراتی دارد و باغث چه آسیب هایی می شود؟ ...................................................7

پیشگیری ................................................................................................................................10

در صورت مواجهه با فرد صاعقه زده چه باید کرد؟ ...............................................................13

 

  

واژگان کلیدی: آذرخش، صاعقه، تخلیه الکتریکی،رعد و برق، برق، پیامدها، خطر، آسیب، پیشگیری،

 

 آذرخش و کوهستان

 تعاریف

برق: درخشش، درخشندگی و به معنی الکتریسیته و جرقه که در اثر نزدیک شدن الکتریسیته مثبت و منفی تولید می‌شود. نوری که در اثر اصطکاک یا انفجار ابرها در آسمان می‌درخشد. به این معنی در فارسی آذرخش، آدرخش، آسمان درخش، ارتجک، ابرنجک و بیر و کنور هم گفته شده است. جمع آن بروق

رعد: بانگ ابر، غرش ابر، صدای غرش که از ابر به گوش برسد، آسمان غرش، آسمان غرنبه، تندر

 آذرخش چیست و چگونه رخ می‌دهد؟ آذرخش یا رعد و برق یک تخلیه الکتریکی شدید و بسیار سریع در هوا است و همین تخلیه الکتریکی است که نور و صدا تولید می‌کند.

تخلیه الکتریکی می‌تواند بین ابر و زمین، ابر و ابر، داخل یک ابر یا بین ابر و هوا ایجاد شود. وقتی بار الکتریکی انباشته شده در ابرها تخلیه شده و به صورت یک قوس الکتریکی به زمین برخورد کند، آذرخش اتفاق می‌افتد. در آسمان و بین خود ابرها نیز قوس‌های الکتریکی ایجاد می‌شود اما این نوع از آذرخش بیشتر مورد توجه صنایع و ورزش‌های هوایی است و در کوهنوردی اهمیت خاصی ندارد.

پیش از ایجاد رعد و برق ابرها طی فرآیندهایی به شدت باردار می‌شوند که این، بار معمولاً مثبت است. روی سطح زمین بار منفی القا می‌کند و به این ترتیب مجموع ابر، هوا و زمین به یک خازن بسیار بزرگ تبدیل می‌شوند که لحظه به لحظه بارشان بیشتر می‌شود و بنابراین اختلاف پتانسیل دو قطب آن در حال افزایش است. مقدار این بارالکتریکی آنقدر زیاد می‌شود که اختلاف پتانسیل بین ابر و زمین به 10 تا 100 میلیون ولت می‌رسد. میدان الکتریکی حاصل از چنین اختلاف پتانسیلی می‌تواند هوا را با  اینکه در حالت عادی نارسانا است در یک سیر خاص یونیزه و آن را به رسانا تبدیل ‌کند. به محض اینکه چنین سیری از مولکول‌های یونیزه رسانا از ابر تا زمین ایجاد شود بارهای الکتریکی به طرف هم حرکت می‌کنند و در عرض یک ده هزارم ثانیه جریان وحشتناکی در حدود 30 هزار آمپر از هوای یونیزه می‌گذرد.

سرعت تخلیه و اثرات آن چقدر است؟ آذرخش یکی از قدرتمندترین، خطرناکترین و عجیب‌ترین پدیده‌های طبیعی است. پدیده‌ای با میلیاردها «وات» انرژی و اثراتی متعدد و باور نکردنی مانند تولید هزاران درجه حرارت، تولید گازهای مسموم، ایجاد امواج نیرومند و ...

آذرخش چه مشخصاتی دارد؟ آذرخش ویژگی‌های منحصر به فردی دارد که آنها را در هیچ رخداد طبیعی دیگری نمی‌توان یافت، ویژگی‌هایی که عمدتاً از الکتریسیته خاص آذرخش نشأت می‌‌گیرند.

مهم‌ترین این ویژگی‌ها عبارتند از: ولتاژ آذرخش، جریان، قدرت، سرعت و دفعات تکرار آذرخش. ولتاژ آذرخش معمولاً بین 10 تا 20 میلیون ولت در نوسان است و بعضاً تا 100 میلیون ولت هم افزایش پیدا می‌کند. بزرگی این رقم را وقتی بهتر درک می‌کنید که آن را با برق شهر (220 ولت) مقایسه کنید. به عبارت دیگر ولتاژ آذرخش آنقدر زیاد است که می‌تواند بر مقاومت بسیار زیاد «هوا» در برابر عبور جریان برق، غلبه کرده و از آن بگذرد. این جریان در حدود 10.000 آمپر شدت دارد. اما این مقدار همیشگی نیست و گاه تا 200 هزار آمپر هم می‌رسد (کنتور منزل شما حداکثر 25 آمپر را از خود عبور می‌دهد).

سرعت آذرخش: آذرخش با تمام نیروی عظیمش تنها در یک لحظه خود را از ابرها به زمین می‌رساند. مشاهدات و محاسبات دقیق سازمان فضایی آمریکا (ناسا) نشان می‌دهد که تخلیه الکتریکی ابرها معمولاً در مدت زمانی کمتر از چند صدم تا چند هزارم ثانیه رخ می‌دهد. آذرخش گاه می‌تواند تا 40 هزار کیلومتر در ثانیه سرعت بگیرد.

ویژگی‌ها و پیامدها

دفعات تکرار آذرخش: در یک محدوده مشخص وقتی در منطقه‌ای آذرخش روی می‌دهد، این احتمال هست که آذرخش  چندین بار دیگر نیز به آن حوالی برخورد کند اما نمی‌توان تعداد دقیق آن را تعیین کرد. با این وجود می‌توان گفت در مناطق کویری و کوهستان‌های مرتفع، احتمال برخورد پی در پی آذرخش  بیش از دیگر مناطق است. همچنین برخی از نقاط کره زمین، آذرخش  خیزتر از جاهای دیگر هستند. امروزه ماهواره‌های هواشناسی با عکس‌برداری‌های دقیق و مداوم از تمام کره زمین، دفعات بروز آذرخش  را در نواحی مختلف شمارش می‌کنند. این شمارش نشان می‌دهد که مناطق قطبی با میانگین 3 بار آذرخش  در ساعت، کمترین و رشته کوه آلپ با 1000 صاعقه در ساعت، بیشترین آمار بروز آذرخش  را دارد. مناطق هیمالیایی هم از جمله ‌سرزمین‌های آذرخش خیز جهان محسوب می‌شوند. همچنین کوه‌های«البرز» در ایران و کوه‌های «هندوکش» در افغانستان نیز از مناطق پر آذرخش جهان هستند.

 آذرخش به غیر از نور و صدا چه چیزهای دیگری تولید می‌کند؟

آذرخش علاوه بر پیامدهای مشهودی چون نور و صدا، بسیاری تولیدات دیگر نیز دارد که برخی از آنها خطرناک و بعضی دیگر تنها، پدیده‌هایی جالب توجه و عجیب ‌هستند. از جمله تولیدات آذرخش  می‌توان حرارت، نور، صدا، موج، گاز، برق‌زمینی (ولتاژ گام)، خلاء و ... را نام برد.

آذرخش چگونه و چه مقدار حرارت تولید می‌کند؟ عبور جریان برق از هر جسمی حرارت تولید می‌کند، حال هر چه مقدار جریان برق و مقاومت آن جسم در برابر عبور جریان برق بیشتر باشد، حرارت تولید شده هم بیشتر است. آذرخش نیز هنگام شکافتن هوا و پس از آن، هنگام برخورد با زمین حرارت تولید می‌کند که با توجه به جریان هزاران آمپری آذرخش مقدار این گرما بسیار زیاد است. آذرخش در زمان برخورد با زمین 20.000 درجه سانتی‌گراد گرما تولید می‌کند. این مقدار حرارت می‌تواند یک آجر نسوز را ذوب کند! البته این رقم همیشه یکسان نیست و با توجه به جنس خاک، میزان رطوبت آن و سایر عواملی که مقاومت زمین را در برابر جریان برق کم یا زیاد می‌کند، متفاوت است. در نظر داشته باشید که زمین در برابر جریان عادی برق بسیار مقاوم و کاملاً عایق (نارسانا) است و تنها جریان‌های فوق‌العاده زیادی مانند آذرخش می‌توانند از زمین عبور کنند.

حرارت حاصل از آذرخش می‌تواند انسانی را در یك لحظه به ذغال تبدیل كند یا مشتی از خاك را با ذوب كردن به سنگ تبدیل كند و یا درخت تنومندی را به آتش بكشد. نوری كه صاعقه تولید می‌كند از فاصله 100 كیلومتری قابل رؤیت است. این نور می‌تواند تا شعاع چند كیلومتری اطراف خود را روشن كرده و كسانی را كه از نزدیك آن را ببینند به طور موقت یا دائم كور كند.

 صدای آذرخش صدا از پیامدهای همیشگی آذرخش است. این صدا بر اثر شكافته شدن هوا ایجاد می‌شود و در حقیقت صدای انفجار ناشی از برخورد صاعقه است. صدای آذرخش  همیشه چند ثانیه پس از دیده شدن برق آن به گوش می‌رسد. علت این مساله بیشتر بودن سرعت نور به نسبت سرعت صوت است. یعنی هر چند صدا و نور صاعقه همزمان تولید می‌شوند اما اول نور صاعقه (برق) دیده می‌شود و  بعد صدای آن (رعد) شنیده می‌شود. سرعت نور : 360 هزار كیلومتر در ثانیه و سرعت صوت ۳۳۰ هزار کیلومتر در ثانیه است.

 موج ناشی از صدای آذرخش را می‌توان نوعی انفجار نیز محسوب كرد، خصوصاً وقتی به زمین برخورد می‌كند. بنابراین آذرخش هم موج انفجار تولید می‌كند، موجی كه گاه می‌تواند انسانی را به هوا پرتاب كند.

 آذرخش، گاز تولید می‌كند شاید یكی از عجیب‌ترین پیامدهای آذرخش، تولید گاز باشد. این گاز " اوزون " است. اوزون بر خلاف اكسیژن یك گاز سمی است و تنفس آن می‌تواند خطرناك باشد.

برق‌زمینی (ولتاژ گام): برق زمینی یا " ولتاژگام " یكی دیگر از عواقب خطرناك آذرخش است. برق زمینی، جریانی است كه پس از وقوع صاعقه، برای لحظاتی در زمین باقی می‌ماند تا جذب زمین شده یا تبدیل به گرما شود. ولتاژگام در زمین حركت می‌كند اما مسیر حركت مشخصی ندارد. معمولاً قسمت عمده برق زمینی در اعماق فرو می‌رود اما اگر سطح زمین مرطوب، دارای بستر سنگی یا پوشید از خاك مناسب یا علفزار باشد، ترجیح می‌دهد كه روی سطح زمین و در جهات مختلف، حركت كند. این پدیده را ولتاژگام می‌نامند زیرا با وارد كردن برق از راه گام‌های شخص (پاهای او)، باعث برق‌گرفتگی او می‌شود. ولتاژگام تا شعاع چندین متر در اطراف محل برخورد آذرخش پراكنده شده و اشخاصی كه در مسیر حركت قرار گرفته باشند را دچار برق‌گرفتگی می‌كند. اینكه ولتاژگام دقیقاً چقدر برد دارد، قابل محاسبه نیست و به میزان رسانایی خاك آن محل (موارد ذكر شده در بالا) بستگی دارد ولی به ندرت دیده‌شده برق‌زمینی بیشتر از 100 متر در سطح زمین پیش برود. ولتاژگام مختص آذرخش نیست و در حوادث صنعت برق مانند افتادن كابل های فشار قوی برق بر روی زمین نیز ایجاد می شود. البته به طور حتم ولتاژگام ناشی از صاعقه بسیار قوی‌تر است.

آذرخش چه خطراتی دارد و باعث چه آسیب‌هایی می‌شود؟ آذرخش، حرارت، نور، صدا، موج، گاز و برق زمینی تولید می‌كند. این تولیدات می‌توانند خطرناك و بعضاً مرگ‌آفرین باشند.

 این پدیده چه آسیب‌ها و آسیب‌هایی را ایجاد می‌كند: عمده آسیب‌هایی كه به وسیله آذرخش ایجاد می‌شود عبارتند از: سوختگی، مشكلات تنفسی، ایست قلبی، ضایعات چشمی، نا شنوایی، مشكلات مغزی، شوك، خونریزی داخلی، آسیب به دستگاه عصبی، شكستگی و ضایعات استخوانی.

آسیب ناشی از صاعقه را می‌توان به 3 دسته كلی تقسیم كرد : گروه اول، آسیب‌های ناشی از برخورد مستقیم آذرخش  با شخص. گروه دوم، آسیب‌های ناشی از ولتاژگام . گروه سوم، آسیب‌های ناشی از عوارض جانبی آذرخش مانند حرارت جانبی، نور، صدا ، موج و گاز. آسیب‌های ناشی از برخورد مستقیم آذرخش با شخص، خطرناك‌ترین حالت ممكن است. خطر وقتی بیشتر می‌شود كه آذرخش از نزدیكی "قلب" یا از "سر" وارد بدن شود. با برخورد آذرخش به شخص، ممكن است آسیب‌های زیر در بدن وی ایجاد شود:          

                                             

1- ضربه مغزی: كمتر پیش می آید كه آذرخش  باعث ضربه مغزی شود. معمولاً این اتفاق زمانی می‌افتد كه آذرخش  به "سر" مصدوم برخورد كند و این نوع برخورد، به‌ندرت روی می‌دهد اما در چنین حالتی احتمال مرگ بسیار زیاد است و احتمالاً مصدوم در همان ساعات اولیه خواهد مرد. البته در مواردی هم شدت عارضه كمتر بوده و به آسیب‌های مغزی خفیف‌تری می‌انجامد، هرچند این آسیب‌ها نیز می‌توانند بسیار جدی باشند و منجر به عواقبی چون فلج دائم و ... شوند.

 2- ایست قلبی: این اتفاقی است كه برای بیشتر صاعقه‌زده‌ها رخ می‌دهد. آذرخش می‌تواند با عبور دادن جریان برق از قلب یا با وارد كردن ضربه و شوك قوی به آن، باعث توقف تپش قلب شود.

 3- سوختگی: تقریباً در تمام برخوردهای مستقیم، درصدی از سوختگی دیده می‌شود. سوختگی ناشی از برخورد مستقیم صاعقه می‌تواند بسیار شدید و عمیق یا بسیار خفیف و سطحی باشد. گاه پیش می‌آید كه برخورد آذرخش، شخص را به تكه‌ای گوشت سوخته و سیاه رنگ تبدیل می‌كند و او را در دم می‌كشد اما درصد كمی از آذرخش‌زده‌ها دچار چنین سرنوشتی می‌شوند. در بیشتر موارد آذرخش از قسمتی از بدن وارد و از قسمتی دیگر خارج می‌شود و در طول مسیر عبور خود تمام بافت‌ها را از درون می‌سوزاند، در این میان هرچه اعضای سوخته شده مهم‌تر باشند خطر بیشتر است. اما مواردی هم پیش می‌آید كه آذرخش به دلیل سرعت زیادش تنها از سطح بدن عبور می‌كند و جز یك سوختگی سطحی، اثر دیگری از خود بر جای نمی‌گذارد !

 4- خونریزی داخلی: عبور جریان قوی برق از بافت‌های درونی بدن، علت اصلی خونریزی داخلی ناشی از آذرخش است و می‌توان گفت شمار زیادی از آذرخش‌زده‌ها دچار این جراحت می‌شوند.

 5- شوك: تمامی كسانی كه آذرخش با آنها برخورد كرده دچار برق‌گرفتگی می‌شوند. كمترین اثر برق‌گرفتگی با چنین ولتاژی یك شوك شدید است كه در صورت معالجه نشدن منجر به بی‌هوشی، كما و حتی مرگ می‌شود.

 6- آسیب به دستگاه عصبی: از دیگر عوارض برق‌گرفتگی با ولتاژ بالا، صدمه دیدن دستگاه عصبی است. اگر این آسیب در نخاع باشد می‌تواند منجر به فلج كامل یا فلج اندام تحتانی شود و اگر اعصاب سایر نقاط بدن آسیب ببیند عوارض مختلفی منجمله بی‌حسی در اندام‌ها را به دنبال خواهدداشت.

7- مشكلات تنفسی: آسیب دیدن بصل‌النخاع كه كنترل دستگاه تنفسی را بر عهده دارد، ضایعه‌ای است كه باعث برهم خوردن نظم تنفس و حتی خفگی می‌شود. همچنین صدمه دیدن "ریه" می‌تواند باعث عفونت یا سایر مشكلات ریوی در آینده شود.

 8- ضایعات در چشم و گوش: حرارت و ضربه ناشی از آذرخش می‌تواند باعث پاره شدن پرده صماخ گوش و لطمه خوردن مویرگ‌ها ومردمك چشم شود كه اثر آن کری وكوری موقت یا دائم خواهدبود.

 

 آسیب‌های ناشی از ولتاژگام آسیب‌های: ولتاژگام به آسیب‌های ناشی از برق‌گرفتگی شدید محدود می‌شود. بیشتر عوارض فوق را می‌توان در لیست آسیب‌های ولتاژگام قرار داد اما ولتاژگام قدرت كمتری دارد و دارای عوارضی چون نور و موج انفجار هم نیست بنابراین جراحات خفیف‌تری ایجاد می‌كند. مثلا سوختگی‌های ناشی از ولتاژگام با وجود عمقی و خطرناك بودن، به سطح نمی‌رسد و ضربه مغزی نیز در زمره آسیب‌های ولتاژگام قرار نمی‌گیرد. افت فشار وكرختی و بی‌حسی شدید دست و پا از دیگر عوارض ولتاژگام است.

 

 پیشگیری

 v     هنر یک کوه‌نورد آن است که موفق و سالم به خانه باز گردد.

v     بهترین راه پیشگیری آن است که در معرض آذرخش قرار نگیرید.

v     اولین قدم در مبارزه با خطرات ناشی از آذرخش آن است که در مواقع بارندگی به کوه نروید.

v   آسیب‌های شدید و جبران ناپذیری که به دنبال برخورد آذرخش پدید می‌آیند نشان دهنده آن است که تنها راه نجات از خطرات ناشی از آذرخش همانا پیشگیری از برخورد با آن است.

v   گاه ده‌ها هزار ولت جریان الکتریسیته در اثر برخورد آذرخش وارد بدن انسان شده و از آن عبور  می‌کند. بدیهی است نجات مصدوم در این شرایط کاری بس دشوار و گاه ناممکن خواهد بود. پس به عنوان یک قانون باید از آذرخش فرار کنید و به مقابله با آن نپردازید.

v   ابرهای متراکم و سیاه، روی بلندی‌ها و قلل و نیز ابرهای پراکنده با سرعت زیاد روی قله‌ها نماینده هوای بد هستند و باید با توجه به این واقعیات تصمیم‌گیری نمود.

v   همواره  برنامه کوه نوردی خود را به گونه‌ای تنظیم کنید که بعد از ساعت 11 صبح در مکان‌های مرتفع نباشید.

v   بروز آدرخش را می‌توان حس کرد. وقتی هوا بار دار است فلزات توخالی مثل باتوم و کلنگ به صدا در می‌آیند و بین قوس عینک صدای ویز ویز پدید می‌آید.

v   یکی از علائم مهم آغاز آدزخش  راست شدن موهای بدن یا احساس گز گز و  مور مور در پوست است در این حالت سریع بر روی زمین نشسته دولا شوید. هرگز به طور مستقیم بر روی زمین دراز نکشید.

v     در صورت شنیدن صدای رعد حتی با وجود آسمان صاف احتمال وقوع صاعقه بسیار زیاد است، سریع خود را به مکان امن برسانید.

v   اگر در هنگام کوه‌نوردی دچار آذرخش شدید تمامی وسایل فلزی مانند ساعت، انگشتر،گردنبند و... را بیرون  آورده و داخل کوله پشتی بگذارید. کلنگ یا باتوم خود را به گونه‌ای که انتهای آن از موازات سر شما بالاتر نیاید روی کوله پشتی ببندید.

v   اگر فرصت و امکان آن وجود دارد وسایل فلزی را از خود دور کرده و در محلی خشک (روی طناب یا کوله پشتی) به حالت چمباتمه  بنشینید تا رعد و برق پایان یابد.

v     از روی یال‌ها حرکت نکرده و از نقاط پست‌تری برای عبور استفاده کنید. کنار رودخانه‌ها نروید.

v   سعی کنید در پایین‌ترین ارتفاع ممکن قرار بگیرید. در کوهستان اگر بالاتر از خط ارتفاع درختان قرار دارید بدان معنی است که شما در مرتفع‌ترین  مکان هستید. سریع خود را به ارتفاع پایین‌تر از درخت‌ها رسانده و در فضای بین درختان انبوه پناه بگیرید. از درختان پراکنده به دلیل بالا بودن  احتمال برخورد آذرخش  فاصله بگیرید.

v     اگر برفچال (برف آن خشک باشد) وجود دارد روی آن نشسته و با سرخوردن ارتفاع کم کنید.

v     از نوک قلل و خط‌الراس پایین بیایید و حداقل 30 متر از آنها دور شوید.

v     برای پرهیز از صاعقه به نزدیک‌ترین قسمت برفی (تکه‌های برف پناه برید).

v   یخ عایق است زیرا یون آزاد ندارد (اتمی که یک الکترون از دست داده و یا گرفته باشد). آب بدترین هادی است. پس از آب، برای  زمین خیس و برف آبکی احتمال انتقال بیشتری وجود دارد.

v   در کوهستان از رودخانه‌ها فاصله بگیرید چرا که آب هادی خوب جریان الکتریسیته است و می‌تواند جریان الکتزیسیته را تا فاصله زیادی هدایت نماید.

v   از هرگونه فلز فاصله بگیرید. حتی در صورتی که با خود وسایل فلزی دارید آنها را از خود دور کنید. از نرده‌های فلزی فاصله بگیرید. از کنار دکل برق عبور نکنید.

v     از چوب دستی  فلزی استفاده نکنید.

v     هیچگاه چادر خود را به درختان اطراف وصل نکنید.

v   از کنار صخره‌های بلند عبور نکنید و از سنگ‌ها دور شوید. اگر کلاهک وجود دارد زیر آن نروید بلکه روی آن قرار گیرید. به فاصله یک پا از دیواره فاصله بگیرید و کلیه فلزات را به پایین بیندازید.

v   هنگام رعد و برق اگر به زیر صخره‌ای پناه برده‌اید باید فاصله شما تا نوک صخره (عمودی) حداقل 4متر و تا پای صخره (افقی) 2 تا 3 متر باشد. درغیر این صورت احتمال برق‌گرفتگی زیاد خواهد بود.

v   داخل جانپناه و نزدیک دیواره‌ها با فاصله 1 متر روی کوله پشتی چمباتمه بزنید. فاصله از دیواره هنگام نشسته باید از قد فرد بیشتر باشد.

v   داخل حفره‌ها در قسمت انتها قرار بگیرید و با فاصله بیشتر از قد خود به حالت چمباتمه روی کوله پشتی بنشینید. اگر خیس بود وارد آن نشوید.

v   هنگام رعد و برق در دهانه غارها  قرار نگیرید، زیرا در صورت برخورد صاعقه به صخره‌های مجاور و حرکت جریان روی دیواره و دهانه غار بدن شما نیز مانند یک هادی الکتریسیته عمل می‌کند و تمامی جریان را از خود عبور خواهد داد. این امر موجب وقوع شدیدترین انواع برق‌گرفتگی می‌شود و معمولاً مرگ آنی در پی خواهد داشت.

v     از لباس‌های خشک بیشتری که دکمه و زیپ فلزی نداشته باشند، استفاده کنید.

v     می‌توان از جلیقه‌های ضد صاعقه استفاده کرد.

v     در مکان‌های سر پوشیده به در و پنجره و اجسام فلزی نزدیک نشوید.

v     دستگاه‌های الکترونیکی خود را خاموش کنید.

v   تنها در موارد ضروری از تلفن استفاده کنید. امواج صاعقه به راحتی از خطوط تلفن عبور می‌کنند و آسیب ناشی از آنها شایع‌ترین علت صاعقه‌زدگی در مکان‌های سرپوشیده است.

v     طناب‌هایی را که به همراه دارید اگر خیس و مرطوب شده‌اند، از خود دور کنید.

v   جریان برق حالت مواج دارد و می‌تواند در سطوح هادی زمین یا سنگ‌های خیس کوهستان چندین متر حرکت کند. پس به منظور کاستن از آسیب‌های و خسارات احتمالی هنگام رعد و برق بهتر است کوهنوردان چند متر از یکدیگر فاصله بگیرند و تا حد ممکن پراکنده شوند.

v     داخل خودروها معمولاً در برابر صاعقه امن است. ولی هیچگاه به یک خودرو تکیه نکنید.

v     از دوچرخه یا موتور سیکلت فاصله بگیرید.

v   در صورتی که داخل مکان یا یک خودرو پناه گرفته‌اید تا نیم ساعت پس از شنیدن صدای آخرین رعد از آن خارج نشوید.

در صورت مواجهه  با فرد صاعقه زده چه باید کرد؟

میزان مرگ و میر ناشی از صاعقه‌زدگی بین 5 تا 30 درصد است. علت اختلاف آمار در یک نکته خلاصه می‌شود و آن هم نزدیک بودن فرد آسیب دیده به افرادی است که قادر به احیاء قلبی- ریوی (CPR) باشند. در صورتی که چندین نفر دچار صاعقه‌زدگی شده باشند، یک قانون اساسی در مورد ترتیب درمان این افراد وجود دارد: اول مرده‌ها را نجات بده. منطق این قانون بر این استوار است که اغلب افرادی که بعد از صاعقه‌زدگی مرده به نظر می‌آیند در حقیقت دچار ایست قلبی- تنفسی شده‌اند و انجام سریع احیاء قلبی- ریوی باعث نجات جان آنان می‌شود. انجام اعمال زیر را به ترتیب مد نظر داشته باشید:

1-  سریعاً با یک مرکز امداد پزشکی تماس بگیرید. حتی اگر شما دانش کافی پزشکی داشته باشید، در نهایت نیاز به بستری کردن فرد صاعقه زده دارید.

2-  کمک‌های اولیه را انجام دهید. دقت کنید که راه تنفس مصدوم باز باشد (مثلاً غذا یا دندان مصنوعی راه تنفسی را مسدود نکرده باشد) و تنفس و گردش خون وی برقرار باشد. در صورتی که تنفس فرد مختل شد از تنفس دهان به دهان استفاده کنید.

3-  نبض فرد صاعقه زده را کنترل نمایید و در صورت عدم وجود نبض و ضربان قلب سریعاً به ماساژ قلبی- عروقی( CPR ) بپردازید. بنابراین، اگر شما یک کوه‌نورد حرفه‌ای هستید لازم است قبلاً عملیات احیای قلبی- ریویCPR)) را در مراکز آموزشی فرا بگیرید و یا حداقل یک نفر در گروه کوه‌نوردی دارای این توانایی باشد. زیرا همانطور که قبلاً گفته شد با انجام درست این کار می‌توان به راحتی جان مصدوم را نجات داد.

توصیه اکید ما به شما این است که حتماً اصول اولیه احیای قلبی- عروقی را در مراکز ویژه و تحت نظر مربیان مجرب بیاموزید. ولی به یاد داشته باشید که احیای قلبی- عروقی دارای سه مرحله مشخص می‌باشد که باید در مورد بیمار صاعقه‌زده انجام شود.

1-    درخواست کمک:

بررسی نمایید که علایم حیاتی اولیه مصدوم چگونه است. سریعاً با اورژانس تماس گرفته و سپس به کنار مصدوم بازگردید.

2-    تنفس:

سر مصدوم را به عقب برگردانید و تنفس وی را کنترل نمایید. در صورتی که تنفس مصدوم طبیعی نباشد بینی بیمار را با دست فشار دهید و سپس دهان خود را کاملاً بر روی دهان بیمار قرار دهید و در آن بدمید، عمل دمیدن را تا حدی ادامه دهید که مشاهده نمایید قفسه سینه بیمار متسع می‌شود. این عمل را 2بار انجام دهید. مدت هر بار تنفس باید 2 ثانیه باشد.

3-    ماساژ قلبی:

در صورتی که مصدوم کماکان قادر به تنفس طبیعی نباشد، باید ماساژ قلبی را آغاز نمود. دستان خود را به طور کاملاً عمودی در وسط دو سینه قرار دهید و قفسه سینه را به داخل فشار دهید. هربار باید قفسه سینه حدود 3 سانتی مترجا به جا شود. ماساژ قلبی باید به تعداد حداقل 100 ماساژ در دقیقه انجام شود.

به ازای هر 15 ماساژ قلبی 2بار تنفس دهان به دهان انجام دهید. این عمل را تا رسیدن ماموران امداد ادامه دهید.

4-  بیمار دچار صاعقه‌زدگی ممکن است دچار سوختگی، آسیب سیستم عصبی( نظیر کوری یا کری) یا اسپاسم عروق شود. به علائم این آسیب ها دقت کنید.

5-  در صورت سوختگی پوست، عضو آسیب دیده را با پوشش تمیز و استریل پوشانده، بی‌حرکت نمایید و به اولین مرکز پزشکی انتقال دهید.

6-  در صورت آسیب چشم ناشی از نور صاعقه، چشم آسیب دیده را با پوششی تمیز مانند گاز استریل کاملاًً پوشانده و فرد را به اولین مرکز چشم پزشکی انتقال دهید.

 

عوارض دیررس صاعقه‌زدگی:

1-  یکی از عوارض دیررس صاعقه‌زدگی آب مروارید است. به این جهت توصیه  می‌شود مصدومین تا چند ماه پس از ترخیص از بیمارستان تحت معاینه چشم پزشک قرار بگیرند.

2-  به علت اسپاسم و تنگ‌شدن عروق مغز ممکن است فرد در دراز مدت دچار خون‌ریزی مغزی شود. لذا در صورتی که تا ماه‌ها پس از صاعقه‌زدگی فرد دچار علائم عصبی نظیر کاهش سطح هشیاری شود، باید به متخصص اعصاب مراجعه نموده و بنابر نظر پزشک سی‌تی اسکن یا ام آرآی از وی به عمل آید.


 باورهای نادرست و حقایق در مورد صاعقه:

 باور: در صورتی که هوا بارانی نباشد صاعقه خطرناک نیست.

حقیقت: صاعقه معمولاً دور از محل باران‌های سنگین اتفاق می‌افتد.

 باور: پاشنه پلاستیکی کفش یا لاستیک ماشین ما را در برابر صاعقه محافظت می‌کنند.

حقیقت: این اجسام هیچ‌گونه حفاظتی در برابر صاعقه ایجاد نمی‌کنند.

 باور: بدن افراد صاعقه‌زده دارای بار الکتریکی بوده و نباید به آنها دست زد.

حقیقت: بدن این افراد هیچ نوع شارژ الکتریکی ندارد و باید سریعاً آنها را درمان نمود.

 

منابع:

1 -  لغتنامه دکتر محمد معین

2-  سایت شبکه فیزیک هوپا

3-        Danesh-fizik.blogfa.com

4-        مجله کوه-  شماره 40-  دکتر بابک شادگان

5-        دانستنی‌های  کوهنوردی-دکتر مسعود حمیدی




آبوم تصاویر



مطالب مرتبط